Przygoda Magdaleny Sosenko z plakatami zaczęła się od miłości i przeprowadzki z Krakowa do Warszawy. Uczyła się nowego miasta, poznawała ludzi i szukała pomysłu na życie. Zaczęła pracę w spółce giełdowej, ale nie czuła się tam dobrze. Skończyła przecież historię sztuki, a jej rodzina to znani antykwariusze i kolekcjonerzy. Tato, Marek Sosenko, ma największy w Polsce zbiór zabawek, mama kolekcjonuje biżuterię z czasów powstania styczniowego, siostra gromadzi zabytkowe flakony perfum i akcesoria modowe, a brat – stare aparaty fotograficzne. – Chciałam robić coś bliższego mojemu wykształceniu. Ponieważ miałam spory zbiór plakatów i trochę znałam rynek, postanowiłam się temu poświęcić i założyć internetowy antykwariat – Wirtuozi deski kreślarskiej Pomysł spodobał się jej biznesowemu partnerowi. – Magdalena jest bardziej artystyczna, za to ja twardo stąpam po ziemi. Ten antykwariat miał szanse powodzenia – opowiada Maciej Gutkowski, absolwent Szkoły Głównej Handlowej. To on wymyślił nazwę Grafiteria, ona z kolei zaprojektowała logo antykwariatu. Firmę zarejestrowali w kilka dni, jednak prawie rok trwały prace nad stroną internetową. Chcieli, aby prace można było sortować według różnych kategorii, a także wirtualnie dobierać ramę i passe-partout. Takiej opcji w gotowych szablonach nie było. Przyjazna strona odróżnia ich od konkurencji, a ta jest bardzo silna. – Często są to galerie, które działają od kilkudziesięciu lat, od czasu, kiedy powstawały plakaty – wyjaśniają. Towar deficytowy Najtrudniejsze było zapełnienie półek w sklepie. Plakaty, które znajdziemy w Grafiterii, to oryginały. Wśród autorów zdarzają się takie nazwiska, jak Henryk Tomaszewski, Waldemar Świerzy, Jan Młodożeniec czy Wojciech Zamecznik. Są postery filmowe z lat 80. ubiegłego wieku, reklamowe, turystyczne, cyrkowe. Nie można ich zamówić w drukarni, trzeba je znaleźć. O tym, że to trudne, Magdalena Sosenko doskonale wiedziała, bo przecież sama jest kolekcjonerką. – Nie chciałam zaczynać biznesu od pozbycia się własnych zbiorów – śmieje się szefowa Grafiterii. Odwiedzała więc targi staroci. Podchodziła do najlepiej rokujących sprzedawców, którzy mieli na straganach różnorodny asortyment, od filiżanek po grafiki. Mówiła, że interesują ją plakaty, i zostawiała wizytówkę. Nieraz oddzwaniali, ale nie od razu, raczej po roku czy nawet dwóch latach. Pomógł również tato, który swoich krakowskich klientów uczulił na tę tematykę. Ułatwił też córce kontakt z artystami, na przykład z wybitnym, ale już trochę zapomnianym grafikiem Jerzym Napieraczem, który odsprzedał Grafiterii spo­ro swoich prac. Z czasem firma zaczęła uczestniczyć w Targach Sztuki w Warszawie. Po raz pierwszy pod koniec 2010 roku, kiedy miała jeszcze bardzo skromną ofertę. To właśnie wtedy do Magdaleny Sosenko podeszła starsza pani i powiedziała, że ma plakaty do Kto puka do Le Pukka? Biznes z oryginalnymi meblami – Ponieważ wyjeżdżała za granicę i nie miała czasu, przekazała mi dwie tuby. Prosiła, aby zobaczyć, co w nich jest, a potem miałyśmy się rozliczyć – opowiada Magdalena Sosenko. Po powrocie do domu delikatnie rozwinęła rulony, włożyła pod prasę, zaczęła je oglądać i wyceniać. Okazało się, że trafiła na mistrzowską klasę, między innymi pochodzącą z 1960 roku pracę Wojciecha Fangora do filmu Andrzeja Wajdy „Niewinni czarodzieje”. Rzadkość, ponieważ artysta wkrótce potem wyjechał do Stanów Zjednoczonych i zajął się malarstwem. To najważniejszy plakat w jej kolekcji. Na drugim miejscu w tej klasyfikacji jest charakterystyczne „Wzornictwo przemysłowe Wielkiej Brytanii” z 1963 ro­ku Henryka Tomaszewskiego (1914–2005) – reklama wystawy w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, której artysta był autorem. Na podium jest również designerskie dzieło Wojciecha Zamecznika (1923–1967) przygotowane na Ogólnopolską Wystawę Architektury Wnętrz, która odbyła się w Warszawie w 1957 roku. Niestety, takie historie zdarzają się rzadko. Częściej zgłasza się ktoś z pojedynczym plakatem albo kilkoma. Dzisiaj Grafiteria ma w ofercie około 150 prac i całą sieć kontaktów, więc jej właściciele mogą się skupić na zabieganiu o klientów. Moda na plakat Promocją i marketingiem w Grafiterii zajmuje się Maciej. – Ponieważ mam niezłe kontakty, stawiam przede wszystkim na marketing szeptany. I to działa – opowiada. Coraz częściej zdarza im się dobierać prace kompleksowo, nie tylko do wnętrz prywatnych, ale także do biur. Coraz częściej również klienci wracają. I nawet jeśli w danym momencie nie ma w ofercie konkretnego plakatu, trafia on na lis­tę poszukiwanych. Może się znajdzie za miesiąc albo za rok. Chociaż jej największe marzenie, czyli plakat reklamujący film Jerzego Kawalerowicza „Pociąg” z 1959 roku, od sześciu lat na kolekcjonerski rynek nie może wypłynąć. Ale nawet jeśli się pojawi, nie wiadomo, w czyje ręce ostatecznie trafi. – Kiedy mamy „dostawę towaru”, najpierw informujemy naszych stałych odbiorców. Wiemy przecież, co ich interesuje – wyjaśnia Magdalena Sosenko. Dbają też o pozycjonowanie strony, dzięki temu sporo osób trafia do nich przez internet. Idealnym medium jest Facebook, gdzie informują o nowościach, a także o wystawach czy konkursach na plakat. – Nasza szkoła plakatu jest znana w świecie, ale znacznie mniej w Polsce – ubolewa właścicielka Grafiterii. Dlatego starają się ludzi dokształcać, wypromować modę na plakat. Stąd pomysł na miniwystawy w popularnych warszawskich klubach. Za­częli od powieszenia kilku prac w „Między nami” na ulicy Brackiej. Wybrali plakaty filmowe pochodzące z lat 60. Potem postery ludowe zdobiły ściany kawiarni w Muzeum Etnograficznym, a w kafejce przy placu Wilsona pojawiła się klasyka o tematyce cyrkowej. Oboje zgadzają się, że może jest to trochę jak granie do kotleta, ale gdzie ludzie mogą oswajać się z tego typu sztuką? Przy okazji widzą, że zmienia wnętrze, że można ją mieć i za ile. Niestety, u nas nie kupuje się czegoś ze ściany, ale mają nadzieję, że klient się tego nauczy. O plakatach Magdalena Sosenko może opowiadać w nieskończoność, zachwycać się jednocześnie dosłownością i przenośnią przekazu. Z czasem też wyrosła na eksperta i zajęła się doradztwem – podpowiada, od czego zacząć, jak kompletować kolekcję, wycenia. Na każdą kieszeń Ceny plakatu zaczynają się od 50 złotych, ale niektóre kosztują nawet kilkanaście tysięcy. Najtańsze, idealne dla początkujących kolekcjonerów, są postery filmowe z lat 80. Najdroższa – klasyka Polskiej Szkoły Plakatu. Te najstarsze, sprzed pół wieku, często mają kiepskiej jakości papier, który dosłownie kruszy się w rękach. Dlatego nie można ich rolować. Najlepiej oprawić i powiesić na ścianie albo trzymać poziomo, przełożone kartami czystego papieru. Plakaty naddarte czy pozaginane oddaje się do renowacji. Średni koszt ratowania dzieła to ok. 200 złotych. W cenie jest także tematyka cyrkowa. Raz, że to wdzięczny temat. Dwa, tych prac drukowano mniej. Nie promowały konkretnego wydarzenia, tylko ogólnie cyrk. Wreszcie są tematy modne. Legendarny plakat wyborczy „Solidarności” z 1989 roku ze zdjęciem Gary’ego Coopera z filmu „W samo południe” jest nie do zdarcia. – Gdybyśmy mieli ich nawet tysiąc, na pewno sprzedalibyśmy wszystko na pniu po kilka tysięcy złotych za jeden. Jest świetny i do tego ma dużą wartość sentymentalną – wyjaśnia Maciej Gutkowski. Ten biznes często opiera się na sentymentach. W cenie są reklamy kultowych filmów jak „Słomiany wdowiec” z Marilyn Monroe czy „Gwiezdne wojny”, ale ostatnio na pniu poszedł na przykład dobranockowy Reksio. Płaci się też za genialną kreskę. Przepiękny plakat turystyczny „Polska kraj polowań” Stefana Norblina z 1929 roku osiągnął zawrotną cenę 16 tys. złotych. Oboje zresztą cały czas uczą się reguł, jakimi kieruje się ten rynek. Przyszłość w realu Grafiteria chce się bardziej otworzyć na świat. – Wysyłaliśmy prace do Stanów Zjednoczonych, do Londynu, a nawet na Nową Zelandię. Plakaty o tematyce górskiej kupuje na przykład Muzeum w Turynie. Za granicą jest większe zrozumienie sztuki. Ludzie chcą, aby ich mieszkanie było inne – wyjaśnia Magdalena. – Myślimy też o sklepie stacjonarnym. Potrzebujemy sporej powierzchni, aby wszystko wyeksponować, a to wiąże się z kosztami – dodaje Maciej. W antykwariacie kupimy również akwarele i sztychy (mapy, detale architektoniczne, widoczki miast). To uzupełnia portfolio Grafiterii – obok designerskich plakatów są grafiki retro dla zupełnie innego klienta i do innych wnętrz. I to są obszary promocyjnie zaniedbane. Zamierzają więc nadrobić zaległości. Grafiteria to biznes i pasja jednocześnie. Ostatnio rozpakowywali tubę, do której włożono plakaty pochodzące z 1965 roku. A właściwie delikatnie, warstwa po warstwie, ją rozcinali. – Wiadomo było, że są w niej najstarsze prace, ale nie wiedzieliśmy jakie. To było takie jajko z niespodzianką – opowiada Magdalena. Kiedy zobaczyli reklamy LOT-u, niespodzianka przeszła najśmielsze oczekiwania. Chłopca z rozpostartymi ramionami udającego samolot kojarzy każdy. Teraz można go kupić za 2900 złotych. Cena może nie najniższa, ale praca wyjątkowa.